VNM Knowledge Hub

Saturday, February 22, 2025

संत गाडगे महाराज

संत गाडगे महाराज

(२३ फेब्रुवारी१८७६—२० डिसेंबर १९५६).

संत गाडगे बाबा महाराष्ट्र राज्यातील एक कीर्तनकार, थोर आधुनिक मराठी संत आणि समाजसुधारक होते. त्यांनी स्वेच्छेने गरीब रहाणी स्वीकारली होती. ते सामाजिक न्याय देण्यासाठी विविध गावांना भटकत असत. गाडगे महाराजांची सामाजिक न्याय, सुधारणा आणि स्वच्छता या विषयांत जास्त रुची होती. विसाव्या शतकातील समाजसुधार आंदोलनांमध्ये ज्या महापुरुषांचा सहभाग आहे, त्यापैकी एक महत्त्वाचे नाव गाडगे बाबा यांचे आहे.

संत गाडगे महाराजांचे पूर्ण नाव डेबूजी झिंगराजी जानोरकर होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव - झिंगराजी राणोजी जाणोरकर, तर आईचे नाव - सखुबाई झिंगराजी जाणोरकर हे होते. गाडगे महाराज हे वैज्ञानिक दृष्टिकोन असलेले समाजसुधारक होते. दीनदलित आणि पीडितांच्या सेवेमध्ये आपले संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करणारे होते. त्यांच कीर्तन म्हणजे लोक प्रबोधनाचा एक भाग असे. आपल्या कीर्तनातून समाजातील दांभिकपणा रूढी परंपरा यावर ते टीका करत. समाजाला शिक्षणाचे महत्त्व पटवून देताना स्वच्छता आणि चारित्र्य याची शिकवण गाडगेबाबा देत.

गाडगे महाराज हे गोरगरीब, दीनदलित यांच्यामधील अज्ञान, अंधश्रद्धा, अस्वच्छता यांचे उच्चाटन करण्यासाठी कार्य करणारे समाजसुधारक होते. तीर्थी धोंडापाणी देव रोकडा सज्जनी |" असे सांगत दीन, दुबळे, अनाथ, अपंगांची सेवा करणारे थोर संत म्हणजे गाडगेबाबा. "देवळात जाऊ नका, मूर्तिपूजा करू नका, सावकाराचे कर्ज काढू नका, अडाणी राहू नका, पोथी-पुराणे, मंत्र-तंत्र, देवदेवस्की, चमत्कार असल्या गोष्टींवर विश्वास ठेवू नका." अशी शिकवण आयुष्यभर त्यांनी लोकांना दिली. माणसात देव शोधणाऱ्या या संताने लोकांनी दिलेल्या देणग्यांतील पैशांतून रंजल्या-गांजल्या, अनाथ लोकांसाठी महाराष्ट्रात ठिकठिकाणी धर्मशाळा, अनाथालये, आश्रम, व विद्यालये सुरू केली. रंजले-गांजले, दीन-दुबळे, अपंग-अनाथ हेच त्यांचे देव. या देवांतच गाडगेबाबा अधिक रमत असत. डोक्यावर झिंज्या, त्यावर खापराच्या तुकड्याची टोपी, एका कानात कवडी, तर दुसऱ्या कानात फुटक्या बांगडीची काच, एका हातात झाडू, दुसऱ्या हातात मडके असा त्यांचा वेश असे.

समाजातील अज्ञान, अंधश्रद्धा, भोळ्या समजुती, अनिष्ट रूढी-परंपरा दूर करण्यासाठी त्यांनी आपले पूर्ण आयुष्य वेचले. यासाठी त्यांनी कीर्तनाच्या मार्गाचा अवलंब केला. आपल्या कीर्तनात ते श्रोत्यांनाच विविध प्रश्न विचारून त्यांना त्यांच्या अज्ञानाची, दुर्गुण व दोषांची जाणीव करून देत असत. त्यांचे उपदेशही साधे, सोपे असत. चोरी करू नका, सावकाराकडून कर्ज काढू नका, व्यसनांच्या आहारी जाऊ नका, देवा-धर्माच्या नावाखाली प्राण्यांची हत्या करू नका, जातिभेद व अस्पृश्यता पाळू नका असे ते आपल्या कीर्तनातून सांगत. देव दगडात नसून तो माणसांत आहे हे त्यांनी सर्वसामान्यांच्या मनावर ठसविण्याचा प्रयत्न केला. ते संत तुकाराम महाराजांना आपले गुरू मानीत. ‘मी कोणाचा गुरू नाही, मला कोणी शिष्य नाही’ असे ते कायम म्हणत. आपले विचार साध्या भोळ्या लोकांना समजण्यासाठी ते ग्रामीण भाषेचा (प्रामुख्याने वऱ्हाडी बोलीचा) उपयोग करत असत. गाडगेबाबांनी संत तुकारामांच्या नेमक्या अभंगांचा मुबलक वापरही वेळोवेळी केला. ‘देवभोळ्या माणसापासून ते नास्तिकापर्यंत, कोणत्याही वयोगटातील लोकांना गाडगेबाबा आपल्या कीर्तनात सहजपणे गुंतवून ठेवत, आपले तत्त्वज्ञान पटवून देत.

( खालील पैकी कोणत्याही शिर्षकावर क्लीक केल्यास संपूर्ण माहिती मिळेल/ Click on any of the following headings )

ग्रंथ/ Books:

१. संत गाडगे महाराज काल आणि कर्तृत्च

२.श्री संत गाडगेबाबा - Satyashodhak

3 गाडगे बाबा - लोकसेवा के कर्मयोगी (सचित्र) - हिंदी - प्रेरक जीवनी

4 गाडगेबाबा कविता

लेख/Articles:

1समाजाला स्वच्छतेची शिकवण देणारे गाडगे महाराज

2गाडगे महाराज : गाडगेबाबांनी महाराष्ट्रात किर्तनाच्या किर्तनाच्या माध्यमातून पिढ्यांना घडवलं, असं का म्हटलं जातं?

3 संत गाडगे महाराज यांचे वऱ्हाडी भाषेतील किर्तन

4 माणसात देव पाहिलेले संत गाडगे महाराज - Mumbai Tarun Bharat

युट्यूब व्हिडिओ /Youtube Video:

1 गाडगे बाबा जीवनचरित्र भाग-१

2 गाडगे महाराज (Gadge Maharaj) कीर्तन 1956 |

3 संत गाडगे महाराज कविता

4 राष्ट्र संत गाडगेबाबा यांच्या आवाजातील शेवटचे कीर्तन,गाडगे ...

5 Devki Nandan Gopala - Marathi Film

संशोधन /Research:

1 संत गाडगेबाबांची सामाजिक विचार :एक समाजशास्त्रीय अभ्यास

2 संत गाडगे महाराजांची जीवन आणि समाज प्रबोधन

3 संत गाडगे महाराजांचे शिक्षण विषयक विचार व कार्य एक चिकित्सक अभ्यास

इतर/other Sources:

1 गाडगे महाराज (Gadge Maharaj) - मराठी विश्वकोश

2गाडगे महाराज - विकिपीडिया

3 संत गाडगे बाबांची माहिती

4 गाडगेबाबा : प्रबोधनाचे विचारपीठ

5 समाजसुधारक: संत गाडगे महाराज

6 गाडगे महाराज - History of India

Reference: ( Online available through Google, archive.org, Shodhganga , Google Scholar, and other online sources).

Sunday, July 21, 2024

लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक (lokmany Baal Gangadhadhar Tilak )

लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक

जन्मनाव: केशव गंगाधर टिळक;

(जुलै २३, १८५६ - ऑगस्ट १, १९२०)

बाळ गंगाधर टिळक (जन्मनाव: केशव गंगाधर टिळक; जुलै २३, १८५६ - ऑगस्ट १, १९२०) हे एक भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी, शिक्षक, संपादक आणि लेखक होते. ते लाल-बाल-पाल या त्रिकुटापैकी एक होते.

टिळक हे भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीचे पहिले नेते होते. ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी त्यांना "भारतीय असंतोषाचे जनक" म्हणले. त्यांना "लोकमान्य" ही पदवी देखील बहाल करण्यात आली, ज्याचा अर्थ "लोकांनी त्यांचा (नेता म्हणून) स्वीकार केला" असा होतो.महात्मा गांधींनी त्यांना "आधुनिक भारताचा निर्माता" म्हणले.

टिळक हे स्वराज्याचे पहिले आणि प्रबळ पुरस्कर्ते होते. तसेच ते भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील एक मजबूत जहालवादी नेते होते. "स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच!" या त्यांच्या घोषणेसाठी ते ओळखले जातात

निवडक ग्रंथ :

1. महाराष्ट्राचे शिल्प्कार : लोकमान्य टिळक

2. लोकमान्य तीलाका यांचे चरित्र

3. लोकमान्य टिळक

4. कर्मवीर आणि राष्ट्रासुधारक लोकमान्य टिळक

5. The Life of Lokmany Tilak

6. लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक प्रारंभिक जीवन कुटुंब आणि शिक्षण

7. Lokmany Tilak

8. Tilak The Economist

9. Lokmaya Tilak Father of Our Freedom Struggle by Dhanjay Keer

Magazines/मासिकं :

1. लोकमान्य टिळक: जीवननिष्ठा आणि लेखनशैली

Youtube व्हिडिओ :

1. Lokmanya Tilak - Lokmanya Tilak Life & History - Indian History - Amar Chitra Katha Stories

2.लोकमान्य तिलक (Hindi) - Lokmanya Tilak Life & History - Indian History - Amar Chitra Katha Stories

3. लोकमान्य टिळकांचा जीवन परिचय

4. Lokmanya Tilak Mahapurushancha Jagar speech by Prof Sunil Karpe

Online वैचारिक संवाद :

1. लोकमान्य टिळक : जीवन आणि कार्य

2.लोकमान्य टिळक :जीवन आणि कार्य

News Paper Clipping:

1. टिळकांच्या शिक्षणविचारांचा सखोल वेध

2. लोकमान्य टिळक आणि राष्ट्रीय सभा

3. लोकमान्य टिळकांचे संघटनात्मक कौशल्य आदर्शवत

Research /संशोधन

1. लोकमान्य टिळकांची राजकीय विचार सरणी

Compiled Work / संकलन

1.लोकमान्य टिळकांचा वारसा

2. Lokmanya Tilak - Essays

Other Resources/

1. लोकमान्य टिळक

* References : Available on Google Open Access Sites, Blog, YouTube, Wikipedia and other OA Sources etc.

Sunday, February 4, 2024

मराठी भाषा गौरव दिन

"मराठी भाषा गौरव दिन"

२७ फेब्रुवारी

मराठी भाषा गौरव दिन हा दरवर्षी २७ फेब्रुवारी रोजी महाराष्ट्राचे ज्येष्ठ कवी विष्णू वामन शिरवाडकर उर्फ कुसुमाग्रज यांच्या जन्मदिवशी साजरा करण्यात येतो.कुसुमाग्रज यांनी महाराष्ट्रच्या सांस्कृतिक क्षेत्रामध्ये मोलाचे योगदान दिले असून मराठी भाषा ही ज्ञानभाषा होण्यासाठी अथक परिश्रम घेतले गेले आहेत. मातृभाषेचा गौरव म्हणून व कुसुमाग्रज यांच्या स्मृतींना अभिवादन म्हणून त्यांचा जन्मदिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा करण्याचा शासन निर्णय दिनांक २१ जानेवारी, २०१३ रोजी घेण्यात आला. कुसुमाग्रजांची मराठी साहित्य क्षेत्रात नाटककार, कथाकार, कांदबरीकार, कवी आणि समीक्षक म्हणून ख्याती आहे. मराठीचा सन्मान वाढविण्यात ज्यांनी महत्वपूर्ण योगदान दिले, ज्यात 'विवेकसिंधू' (शा.श.१११०) हे मराठी भाषेतील पहिले ग्रंथ लिहिणारे आद्यकवी मुकुंदराज यांचे आणि मराठी भाषेला सर्वप्रथम सन १९६५ मध्ये राजभाषेचा दर्जा देऊन तिच्या समृद्धीसाठी विशेष उपाययोजना करणारे महानायक वसंतराव नाईक यांच्याही ऐतिहासिक योगदानाचे या निमित्ताने स्मरण केले जाते.

कुसुमाग्रज यांनी मराठी भाषेला सन्मान मिळवून देण्यासाठी आयुष्यभर प्रयत्न केले. कुसुमाग्रज महाराष्ट्राचे लाडके साहित्यकार, ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते, थोर लेखक, नाटककार म्हणून ओळखले जातात. कुसुमाग्रजांनी अनेक सरस कथा, कांदबऱ्या, निबंध, लघुकथा, नाटक, कविता इ. यांचे कुशल लेखन केले. विशाखा हा कवितासंग्रह आणि नटसम्राट हे नाटक त्यांच्या दोन गाजलेल्या साहित्यकृती आहेत.

कुसुमाग्रजांच्या कारकीर्दीत पाच दशके विस्तारली आणि या काळात त्यांनी कविता, लघुकथा, निबंध, नाटकं आणि कादंबर्‍या या रुपात सुंदर साहित्य तयार केलं. 1942 मध्ये भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीला प्रेरणा देणारी कवितासंग्रह, विशाखा ही त्यांच्या सर्वात प्रसिद्ध लेखणीपैकी एक आहे. मराठी भाषा दिनानिमित्त महाराष्ट्र शासनाने अधिकृतपणे स्थापना केली.

महान राष्ट्र अशी ओळख असलेले राज्य म्हणजेच महाराष्ट्र या राज्याची मातृभाषा मराठी आहे. संपूर्ण महाराष्ट्रात मराठी राजभाषा दिन मोठ्या आनंदात साजरा केला जातो. या दिवशी विविध शाळांमध्ये भाषण, निबंध, नाटक, वकृत्व, कविता स्पर्धा आयोजित केल्या जातात. तसेच सरकारी कार्यालयात अनेक उपक्रमाद्वारे हा गौरव दिन साजरा केला जातो.

मराठी ही सर्वांगसुंदर भाषा असून भारतातील अधिकृत 22 भाषांपैकी एक भाषा आहे. मराठी भाषा जगातील लोकसंख्येत सर्वाधिक बोलली जाणारी 15 वी भाषा आहे तर भारतात सर्वात जास्त बोलली जाणारी तिसरी भाषा आहे. महाराष्ट्र तसेच गोवा या 2 राज्यांची मराठी ही अधिकृत राज भाषा आहे. मराठी भाषेची साहित्यसंपदा विपुल असून या भाषेला थोर परंपरा लाभली आहे.

मराठी भाषेचा उगम नवव्या शतकापासून झालेला समजतो. या भाषेची निर्मिती संस्कृत पासून झाली आहे. पैठण येथील सातवाहन साम्राज्याने प्रशासनात महाराष्ट्री भाषेचा सर्वप्रथम वापर केला. नंतर देवगिरीच्या यादव काळात मराठी भाषेची समृद्धी झाली. इसवीसन बाराशे अष्टोत्तर मध्ये म्हाईमभट यांनी लिळा चरित्र लिहिले आणि संत ज्ञानेश्वरांनी ज्ञानेश्वरी लिहिली. ते म्हणतात माझी मराठीची बोलू कौतुके, परी अमृताहे पैजा जिंके. अर्थात आपली मायबोली अमृतालाही पैंजेत जिंकेल. संत एकनाथ महाराजांनी मराठी भाषेतून भारुडे लिहिली. मराठी भाषा अनेक संताच्या कीर्तनांनी, ओव्यांनी तशीच भजनांनी सजली आहे. या भाषेला अनेक मराठी साहित्यिकांच्या लेखनींची समृध्दी आणि संपन्नता लाभलेली आहे. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी ज्ञानेश्वरी हा ग्रंथ मराठी भाषेतून लिहिला. हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मराठी भाषेचे व संस्कृतीचे संरक्षण केले. महाराजांनी मराठी भाषेसाठी पहिला राजकोश तयार केला.

मराठी भाषा ही महाराष्ट्राची अधिकृत भाषा असली तरी गोवा, गुजरात, मध्यप्रदेश, तामिळनाडू, कर्नाटक, छत्तीसगड तसेच दमण-दीव या केंद्रशासित प्रदेशातील काही भागात सुद्धा मराठी भाषा बोलली जाते. भारताव्यतिरिक्त परदेशात देखील ही भाषा बोलली जाते कारण आपल्या देशातील अनेक लोक शिक्षणासाठी तसेच नोकरी-व्यवसायासाठी इतर देशात असल्यामुळे भाषा बोलली जाते.

आत्ताच्या स्पर्धात्मक जगात टिकून राहण्यासाठी मराठी भाषेसोबत इतर भाषा येणे सुद्धा गरजेचे असलं तरी आपल्या मराठी भाषेचे महत्तव टिकवून ठेवणे देखील तेवढेच आवश्यक आहे. मराठी भाषेतील साहित्य समृद्ध असल्याने येणार्‍या पिढील मराठी साहित्याची ओळख करुन दिली पाहिजे. संतांनी, लेखकांनी, इतिहासकरांनी आपल्या भाषेत दिलेलं ज्ञान मिळवणे अत्यंत गरजेचे आहे. तेव्हाच आपल्या भाषेबद्दल आणि आपल्या मातीबद्दल अभिमान वाढेल.

आपण सर्वांनीही मराठीचा अभिमान बाळगावा. मराठी भाषा समृध्द करण्यासाठी तसेज जोपसण्यासाठी प्रयत्न करावेत.

लाभले आम्हास भाग्य बोलतो मराठी,

जाहलो खरेच धन्य ऐकतो मराठी ।

धर्म, पंथ, जात एक जाणतो मराठी,

एवढ्या जगात माय मानतो मराठी ।।

Books/पुस्तकं :

1. मराठी भाषा वक्प्रचार म्हणी इत्यादी : शंकर नरहर जोशी

2. भाषा संचालनालयाचे परिभाषा कोश

3.मो.रा.वाळिंबे मराठी व्याकरण

4. मराठी भाषा उद्गम आणि विकास

Articles :

1.मराठी भाषा दिन २०२५

Other Online Resources /

1.महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाची प्रकाशने

2. भाषा संचालनालयाची प्रकाशने

3. राजभाषा परिचय |

4. महाराष्ट्र राजभाषा अधिनियम १९६४

5. मराठी भाषा विभाग राज्य मराठी विकास संस्था ई- पुस्तके

Youtube Videos/

1. मराठी भाषेचा उगम व विकास

2. का साजरा होतो मराठी भाषा दिन | मराठी भाषेचा इतिहास

3.मराठी भाषा गौरव दिन भाषण

Research:

1. युरोपीयांचा मराठी भाषा वाङ्मयाचा अभ्यास व सेवा

2.मराठीचा प्रमाण आणि स्वरूप

3.मराठी भारुड वाङ्मय

4 उत्तर आधुनिक तंत्रज्ञान आणि मराठी कादंबरी

5.मराठी बुद्धी एकांकिका चा चिकीत्सक अभ्यास

Reference: ( Online available through Google, archive.org, Shodhganga , Google Scholar, and other online sources).

Sunday, January 7, 2024

केशव सीताराम ठाकरे

उर्फ

प्रबोधनकार ठाकरे

(17 सप्टेंबर 1885 – 20 नोव्हेंबर1973)

प्रबोधनकार ठाकरे (केशव सीताराम ठाकरे) हे एक प्रसिद्ध समाजसुधारक, पत्रकार, लेखक आणि राजकारणी होते, ज्यांनी महात्मा फुले यांच्या विचारांचा वारसा पुढे नेला.प्रबोधनकारांनी महात्मा ज्योतिबा फुले, लोकहितवादी, आगरकर आणि राजर्षी शाहू महाराज यांच्या विचारांचा प्रभाव स्वीकारला. त्यांनी सत्यशोधक समाजाची तळपती तलवातळपती तलवार म्हणून सामाजिक सुधारणांचा पुरस्कार केला. त्यांनी अस्पृश्यता निवारण, हुंडा विरोधी ,बालविवाह, विधवा केशवपन,हुंडा प्रथा, ब्राह्मणेतर चळवळीत सक्रिय सहभाग आणि त्यांच्या लिखाणातून तसेच भाषणातून सामाजिक सुधारणांवर जोर दिला आणि देवळांमधील पुरोहितशाही यांच्याविरुद्ध लढा दिला. त्यांच्या लेखन आणि वक्तृत्वातून त्यांनी रूढी-परंपरांचा तीव्र निषेध केला.

प्रबोधनकार ठाकरे संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीचे प्रमुख नेते होते. त्यांनी मराठी भाषिक राज्याच्या निर्मितीसाठी आंदोलने, लेखन आणि वक्तृत्वातून योगदान दिले. त्यांचे मत होते की, धर्माने माणसाला माणुसकीने वागण्याची सवलत द्यावी; अन्यथा तो धर्म माणसांनी का जुमानावा.

प्रबोधनकारांनी पत्रकारिता, लेखन, वक्तृत्व यांखेरीज नाटककार, चित्रपट संवादलेखक, अभिनेता, संगीतज्ञ, शिक्षक, छायाचित्रकार आणि टंकलेखक अशा अनेक क्षेत्रांत काम केले.

त्यांनी सार्वजनिक नवरात्रोत्सवाची सुरुवात केली आणि रयत शिक्षण संस्थेचे संस्थापक कर्मवीर भाऊराव पाटील यांचे मार्गदर्शक होते.

संयुक्त महाराष्ट्राच्या आंदोलनात प्रबोधनकार ठाकरे, आचार्य अत्रे, भाई माधवराव बागल, ‘प्रभात’कार वा. रा. कोठारी आणि सेनापती बापट या ज्येष्ठ नेत्यांना संयुक्त महाराष्ट्राचे पंचायतन म्हटले गेले. हे कोणत्याही पक्षात नव्हते. त्यांनी स्वतंत्रपणे संपूर्ण आंदोलनावर वचक ठेवला. हे आंदोलन लढलं जात असताना प्रबोधनकार सत्तरीच्या जवळ होते. पण त्यांनी व्याख्यानांचा धुरळा उडवला. त्यांची लेखणी तर बेडरपणे चालत होती. त्यात त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची घेतलेली मुलाखत महत्त्वाची ठरली.

प्रबोधनकारांचे पुत्र बाळासाहेब ठाकरे यांनी शिवसेनेची स्थापना केली, ज्याची प्रेरणा प्रबोधनकारांच्या विचारांतून मिळाली.

त्यांचे दत्तकपुत्र रामभाऊ हरणे यांनीही सामाजिक कार्यात योगदान दिले आणि प्रबोधनकारांचे पत्र डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्यापर्यंत पोहोचवले.

प्रबोधनकार ठाकरे यांच्या नावाने पुण्यात प्रबोधनकार ठाकरे विचार साहित्य संमेलन आयोजित केले जाते, ज्यामध्ये त्यांच्या विचारांचा प्रसार केला जातो.

प्रबोधंकार ठाकरे यांचे समग्र साहित्य हे मराठी, हिन्दी , इंग्रजी आणि गुजराती भाषेत उपएलबीडीएच आहेत.

Books/ पुस्तकं

1) प्रबोधन मधील प्रबोधनकार प्रबोधन नियतकालिकातील केशव सीताराम ठाकरे यांचे लेख खंड 1

2) ‘प्रबोधन मधील प्रबोधनकार प्रबोधन नियतकालिकातील केशव सीताराम ठाकरे यांचे लेख खंड 2’

3) ‘प्रबोधन मधील प्रबोधनकार प्रबोधन नियतकालिकातील केशव सीताराम ठाकरे यांचे लेख खंड 3’

4) प्रबोधनकार ठाकरे समग्र वाङ्‌मय खंड पहिला

5) प्रबोधनकार ठाकरे समग्र वाङ्‌मय खंड तिसरा

6) प्रबोधनकार ठाकरे समग्र वाङ्‌मय खंड चौथा

7) ‘प्रबोधनकार ठाकरे समग्र वाङ्मय खंड दुसरा रंगो बापूजी ’

Articles / लेख

1) दीड रुपयामुळे वकील होण्याचे स्वप्न अपूर्णच; पत्रकार, समाजसुधारक, वक्ते प्रबोधनकार ठाकरे यांच्याविषयी जाणून घ्या

2) समाजसुधारक, इतिहासकार प्रबोधनकार ठाकरे

YouTube Video/ व्हिडिओ

1) Prabodhankar Thackeray Speech

2) प्रबोधनकार केशव सीताराम ठाकरे

Other Online Sources/ इतर संदर्भ स्रोत :

1) केशव सीताराम ठाकरे

2) प्रबोधनकार केशव सीताराम ठाकरे - MPSC Academy

3) प्रबोधनकार.कॉम

4) Prabodhankar K. S. Thackeray's life and Literature

Research / संशोधन

* References : Available on Google Open Access Sites, Blog, YouTube, Wikipedia and other OA Sources etc.

Monday, October 9, 2023

महर्षी वाल्मिकी जयंती ( Maharshi Walmiki Jayanti )

महर्षी वाल्मिकी जयंती

Birth Anniversary of Maharshi Walmiki

२८ ऑक्टोबर/ 28 October

आश्विन पौर्णिमा

"महर्षि वाल्मिकी" यांना "रामायण" महाकाव्याचे पारंपारिक लेखक म्हणून ओळखले जाते.महर्षी वाल्मिकी यांना आद्य कवी असेही म्हटले जाते. ते संस्कृत मधील आणि जगातील पहिल्या श्लोकाचे रचयिता मानले जातात. महर्षी वाल्मिकी यांनी रामायणाची रचना केली ज्यात ७ कांड आणि २४००० श्लोक आहेत…. अनुष्टुभ छंद या शास्त्रीय संस्कृत छंदात रामायणाची रचना केली गेली आहे. वाल्मिकी जयंती पवित्र धर्मग्रंथ रामायण लिहिणारे प्रसिद्ध ऋषी महर्षी वाल्मिकी यांच्या जयंती स्मरणार्थ साजरी केली जाते.वाल्मिकी श्रीरामाचे खूप मोठे भक्त होते. वाल्मिकी जयंती हा प्रगत दिवस म्हणूनही साजरा केला जातो. हिंदु धर्मात वाल्मिकी जयंतीचे खूप महत्त्व आहे. या वर्षी वाल्मिकी जयंती आश्विन महिन्याच्या पौर्णिमेला म्हणजेच २८ ऑक्टोबर २०२३ रोजी साजरी केली जाणार आहे. दरम्यान, वाल्मिकी जयंतीचे पौराणिक महत्त्व जाणून घेऊयात.

Books/पुस्तकं :

1) वाल्मीकिरामायंकोश राजकुमार राय

2) Srimad Valmiki Ramayana by T.r.krishnacharya

3) मद्वाल्मिकी रामायण by महर्षि वाल्मिकी

4) Sankshipta Valmikiramayanam (second Edition) by Ramchandra Govind &son, Kalvadevi Road Mumbai

5) Sankshipta Valmikiramayanam (second Edition) by Ramchandra Govind &son, Kalvadevi Road Mumbai

6) श्री संत तुलसीदास कृतरामायण बालकांड

Other Online Resource

1) Maharishi Valmiki Jayanti 2023

2) Valmiki Jayanti 2023 : कोण होते महर्षी वाल्मिकी, सम्पूर्ण माहिती जाणून घ्या

3) वाल्मिकी ऋषी - विकिपीडिया

Youtube Videos

1) Tulsi Ramayana | Shri Ramcharitmanas | Sundarkand

2) Ramanand Sagar's Ramayan with English Subtitles - All Episodes

Ph.D.Thesis

1) Valmiki Ramayan ka samalochnatmak adhyayan

2) A critical analysis of valmiki ramayana and its implications to educational leadership

3) The study of values inherent from the ramayana written by maharshi valmiki

4) The contribution of subsidiary characters in the Valmiki Ramayana

Reference: ( Online available through Google, archive.org, Shodhganga , Google Scholar, and other online sources).

Monday, July 24, 2023

National Education Policy 2020

भारताचे राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 ( NEP 2020 ), जे भारताच्या केंद्रीय मंत्रिमंडळाने 29 जुलै 2020 रोजी सुरू केले होते, ते भारताच्या नवीन शिक्षण पद्धतीची रूपरेषा देते. ^[१] नवीन धोरण मागील राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण, १९८६ च्या जागी आहे . हे धोरण ग्रामीण आणि शहरी भारतातील प्राथमिक शिक्षण ते उच्च तसेच व्यावसायिक प्रशिक्षणासाठी एक व्यापक आराखडा आहे. 2030 पर्यंत भारताच्या शिक्षण पद्धतीत परिवर्तन करण्याचे धोरणाचे उद्दिष्ट आहे.

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरि-2020 शैक्षणिक गुणवत्ता वाढविण्यासाठी आंतरविद्याशाखीय अभ्यासक्रमांना चालना देण्यासाठी, शैक्षणिक संस्ांमधील सहयोग सुलभ करण्यासाठी नाविन्यपुिण प्रशासन संरचनेची क्षमता व फायदे ओळखून विद्यमान संलग्नता प्कारणाली टप्या टप्याने नाविन्यपूर्ण बहुविद्याशाखीय शिक्षणाद्वारे विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक लवचिकता प्रदान करण्याची गरज अधोरखित करते.

NEP Draft

1) National Education Policy 2020

2) राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020

3) Draft Guidelines For Establishing Cluster Universities In Maharashtra

4)NEP 2020 Task Force Main Report 30 June-2021

BOOKS/ पुस्तक:

1) नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 चे अंतरंग संशोधन, नावीन्यपूर्णता आणि उद्यमशीलता बी.एम. नाईक अनुवाद: प्रीती पोहेकर

Online उपलब्ध व्हिडिओ:

1) National Education Policy 2020: All You Need to Know

2) Draft Guidelines for Establishing Cluster

Online वैचारिक संवाद

1) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020

2) NEP 2020: Making Smart Learners, Leaders and Communities

Articles / लेख

1) नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020: स्वरूप,संधी आणि आव्हाने

2) शिक्षणाला लवचिक करणाऱ्या नव्या शिक्षण धोरणाला मंजुरी

3) नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020

4) नवे शैक्षणिक धोरण आणि पाच आव्हाने

5) राष्ट्रीय शैक्षणीक धोरण 2020 माहिती.

6) नवे शैक्षणिक धोरण बहुमुखी शिक्षणाकडे नेणारे

7) शैक्षणिक धोरण : महत्त्वाचे पाऊल

8) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० काय आहे? याचे फायदे व तोटे

9) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2022

10) नव्या राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणातील पहिला पदवी अभ्यासक्रम कार्यन्वित

11) नव्या धोरणाने काय बदलेल?

12) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण:आपली शिक्षण व्यवस्था भविष्यातील आव्हानासाठी तयार आहे का?

१३) नव्या शैक्षणिक धोरणाचे आव्हान

Research / संशोधन

1) An empirical study on NEP 2020 [National Education Policy] with special reference to the future of Indian education system and its effects on the Stakeholders

2) New education policy (NEP) 2020: A roadmap for India 2.0

3) Higher education institutions–some guidelines for obtaining and sustaining autonomy in the context of NEP 2020

4) NEP 2020: Undermining the constitutional education agenda?

5) A Comparative Analysis of National Policy on Education– 1986/92 and National Education Policy–2020 (University News )

6) Implementation of Cluster College System in Hyderabad (University News)

7) The Role of Higher Education Teachers: National Education Policy—2020 Context – Marmar Mukhopadhyay (University News)

8) Prospects and Challenges of National Education Policy—2020 in Higher Education( University News)

9) Concerns of Quality Teacher Education in Context of National Educational Policy─2020 (University News)

Other Online Sources/ इतर संदर्भ स्रोत :

1) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020

2) National Education Policy 2020 - Vikaspedia

* References : Available on Google Open Access Sites, Blog, YouTube, Wikipedia and other OA Sources etc.

Saturday, April 1, 2023

Sant Tukdoji Maharaj

संत तुकडोजी महाराज

Sant Tukdoji Maharaj

30 एप्रिल 1909 - 11 ऑक्टोबर 1968

तुकडोजी महाराज यांचे पूर्ण नाव - माणिक बंडोजी इंगळे, पण संपूर्ण महाराष्ट्र यांना राष्ट्रसंत म्हणून ओळखतो. अंधश्रद्धा निर्मूलन व जातिभेदाच्या निर्मूलनासाठी त्यांनी भजनांचा आणि कीर्तनाचा प्रभावीपणे वापर केला. आत्मसंयमनाचे विचार त्यांनी ग्रामगीता या काव्यातून मांडले.

Books/ पुस्तकं

Articles / लेख

Research / संशोधन

1) Vandaniy rashtrasant tukdoji maharaj yanchya bhajnateel sangiteek saundary tatwa

2) Rashtra Sant Tukdoji Maharaj Vyakti Aani Karya

3) Rastryasant tukdoji maharaj evam acharya vinobha bhave ki vichardhara ka tulnatmak adhyaan

4) Rashtrasant Tukdoji Maharaj yanchi Gramgeeta ek chikitsak abhyas

YouTube Video/ व्हिडिओ

1) Rashtrasant Tukdoji Maharaj Vichar

2) Tukdyadas Youyube Channel

3) Ya Zopdit Mazya - Saint Tukdoji Maharaj Songs

Other Online Sources/ इतर संदर्भ स्रोत :